Wanneer we een gezicht zien, denken we vaak dat we naar iemands identiteit kijken. Alsof een gezicht uitdrukking geeft aan een innerlijk, onveranderlijk zelf. Waarschijnlijk is het tegenovergestelde waar. Een gezicht is niet de plaats waar onze identiteit begint, maar waar talloze invloeden elkaar ontmoeten.Vanaf onze geboorte worden we gevormd door taal, opvoeding, cultuur en de verwachtingen van anderen. Later voegen zich daar herinneringen, verlangens, angsten en psychologische projecties bij.
Vandaag komt daar nog een nieuwe laag overheen: digitale profielen, algoritmen en de onzichtbare systemen die onze aandacht, voorkeuren en zelfs ons zelfbeeld mee vormgeven. Identiteit is geen vast gegeven, maar iets wat telkens opnieuw wordt geschreven en herschreven. Toch is dit geen somber verhaal.
Het gezicht is geen grens tussen binnen en buiten. Het is de plaats waar beide elkaar voortdurend herscheppen. Waar ze elkaar ontmoeten. Onze binnenwereld ontstaat niet los van de wereld om ons heen. Tegelijk krijgt die buitenwereld pas betekenis doordat wij haar waarnemen. Beide beïnvloeden elkaar voortdurend. Misschien is identiteit daarom geen bezit, maar een beweging. Geen masker dat moet worden afgeworpen. Geen 'ware kern' die diep verborgen ligt.
In een tijd waarin gezichten voortdurend via de sociale media worden vastgelegd, vertrek ik met mijn schilderijen vanuit een andere houding en ritme.Een portret ervaar ik eerder als een drager van projecties. Een oppervlak waarop digitale datastromen, littekens, herinneringen, pixels en culturele sporen zich voortdurend aftekenen. Elk schilderij ontstaat door opeenvolgende lagen van verschijnen en verdwijnen.
Het schilderij weigert als het ware de snelheid waarmee de hedendaagse cultuur identiteit produceert. Door de traagheid van het medium laat het zien dat een gezicht geen vaststaand beeld is, maar een voortdurend wordingsproces. Elke verflaag voegt iets toe, wist iets uit en herschrijft wat daarvoor zichtbaar leek. Het portret wordt zo geen registratie van een persoon, maar een onderzoek naar de manier waarop identiteit ontstaat in de voortdurende wisselwerking tussen herinnering, cultuur, projectie en waarneming.
Daardoor wordt het gezicht geen eindpunt, maar een plaats waar identiteit zich telkens opnieuw vormt. De traagheid van het schilderen maakt zichtbaar wat in de snelheid van het digitale beeld meestal onzichtbaar blijft.
In de boeddhistische traditie wordt vaak gesproken over ontwaken uit de verhalen waarmee we ons identificeren. In de hedendaagse wereld vraagt ook de digitale cultuur om een nieuwe vorm van waakzaamheid.
Niet dat technologie noodzakelijk onze vijand is, maar omdat ze ons uitnodigt voortdurend beelden van onszelf te produceren en te bevestigen. Ontwaken betekent dan misschien niet dat we terugkeren naar een zuivere identiteit. Misschien betekent het eenvoudigweg dat we leren zien hoe identiteit ontstaat. Dat we de sporen herkennen zonder er volledig mee samen te vallen.
Misschien begint vrijheid precies daar. Niet wanneer we een nieuw gezicht vinden. Maar wanneer we ontdekken dat geen enkel gezicht ooit helemaal van onszelf is.